Felç belirtileri ve acil müdahalede bilinmesi gerekenler

Felç belirtileri aniden ortaya çıkabilir. Yüzde sarkma, kol güçsüzlüğü ve konuşma bozukluğunda zaman kaybetmeden acil yardım çağırın.

Felç, beyne giden oksijen ve besin akışının kesilmesiyle ortaya çıkan, acil müdahale gerektiren ciddi bir sağlık sorunudur. Belirtiler bazen kişi kendini tamamen sağlıklı hissederken saniyeler veya dakikalar içinde başlayabilir. Bu nedenle felç belirtileri fark edildiğinde zaman kaybetmeden acil yardım çağrılması hayati önem taşır; çünkü geçen her dakika daha fazla beyin hücresinin zarar görmesine yol açabilir.

İnme, çoğunlukla beyne kan taşıyan damarın pıhtıyla tıkanması sonucu gelişir ve bu tablo iskemik inme olarak adlandırılır. Daha nadir olarak bir damarın yırtılması ve beyin dokusuna kanama olması hemorajik inmeye neden olabilir. Kan akışındaki tıkanıklığın kısa süre içinde düzelmesiyle görülen geçici belirtiler ise geçici iskemik atak, diğer adıyla mini felç olarak tanımlanır.

Felç belirtileri nasıl anlaşılır?

Yüzün, kolun veya bacağın özellikle vücudun tek tarafında aniden uyuşması ya da güçsüzleşmesi önemli uyarı işaretlerindendir. Bunun yanı sıra konuşmanın bozulması, söylenenleri anlamada güçlük, ani kafa karışıklığı, nedeni bilinmeyen şiddetli baş ağrısı, görme sorunları, baş dönmesi, denge kaybı ve yürüme güçlüğü de felç belirtileri arasında yer alır.

Belirtileri hızlı değerlendirmek için kişiden gülümsemesi istenebilir. Yüzün bir tarafında sarkma olup olmadığına bakılmalı, iki kolunu kaldırması istenerek kollardan birinin aşağı doğru düşüp düşmediği kontrol edilmelidir. Ayrıca basit bir cümle kurması istenerek konuşmasında bozulma bulunup bulunmadığı gözlemlenebilir. Bu bulgulardan biri bile varsa felç acil durum kabul edilmeli ve derhal acil servis aranmalıdır.

Ambulans gelene kadar ne yapılmalı?

Bilinci açık kişi, düşmesini önlemek amacıyla başı hafifçe yükseltilerek desteklenmeli ve yan yatırılmalıdır. Nefes almayı zorlaştırabilecek sıkı kıyafetler gevşetilmeli, güçsüz olan uzuv varsa desteklenmeli ancak çekilmemelidir. Kişi bilinçsizse solunumu ve nabzı kontrol edilmeli, yan pozisyonda tutulmalıdır. Solunum veya nabız yoksa derhal kalp masajına başlanmalıdır. Yutma güçlüğü ihtimali nedeniyle kişiye yiyecek, içecek ya da ilaç verilmemelidir.

Felç riskini artıran faktörler

Felç her yaşta, cinsiyette ve ırkta görülebilir. Ancak bazı etkenler riski yükseltir. Kontrol edilebilen faktörler arasında yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, obezite, fiziksel hareketsizlik, aşırı alkol tüketimi, sigara ve elektronik sigara kullanımı bulunur. Tıkayıcı uyku apnesi, orak hücreli anemi ve kalbin üst odacıklarında hızlı ve düzensiz ritme yol açan atriyal fibrilasyon da risk faktörleri arasındadır. Atriyal fibrilasyonun inme riskini beş kat artırabildiği belirtilmektedir.

Yaşın ilerlemesi, cinsiyet, kalıtım ve ırk gibi değiştirilemeyen özellikler de felç riskinde rol oynar. Amerikan İnme Derneği verilerine göre inme, kadınlarda önemli ölüm nedenleri arasında bulunur. ABD’de her yıl 90 binden fazla kadın inme nedeniyle yaşamını yitirirken, kadınlarda yaşam boyu inme geçirme olasılığının yaklaşık beşte bir olduğu bildirilmektedir.