Uzay ekonomisinde özel sektörün ağırlığı artıyor
Uzay ekonomisinde özel sektörün payı hızla büyüyor. Özel operatörler 2025’te fırlatılan uyduların yüzde 88’ini oluştururken yatırımlar rekor kırdı.
Küresel uzay ekonomisi, kamu destekli programların yanı sıra özel yatırımlar ve ticari uygulamalarla yeni bir döneme giriyor. OECD’nin “The Space Economy at a Glance 2026” raporu ile Avrupa Uzay Ajansının 2026 Uzay Ekonomisi Raporu, özel şirketlerin hem uydu faaliyetlerinde hem de yatırım hacminde belirgin bir ağırlık kazandığını ortaya koydu.
Özel operatörlerin fırlatılan uydular içindeki payı 2010’da yüzde 23 iken, 2025’te yüzde 88’e yükseldi. Geçen yıl uzaya gönderilen uyduların yüzde 82’sini telekomünikasyon uyduları oluşturdu.
Uydu haberleşmesi, navigasyon, konum tabanlı hizmetler ve dünya gözlemi gibi alanları kapsayan aşağı yönlü uzay pazarı, 2025’te yıllık yüzde 7 büyüyerek 489 milyar avroya ulaştı. Bu pazarın yüzde 77’si küresel uydu navigasyon sistemleri ve bu sistemlere dayalı hizmetlerden oluştu. Uydu haberleşmesinin payı yüzde 22’de kalırken, dünya gözlemi verileri ve katma değerli hizmetler yüzde 1’lik bölüm oluşturdu.
Yörüngede aktif biçimde görev yapan uydu sayısı 2025 sonunda 14 bini aştı ve 2026’nın ortalarında 15 bine yaklaştı. Uluslararası Telekomünikasyon Birliğine yapılan bildirimler ile uydu takımyıldızı projeleri, gelecekte 2 milyondan fazla uydunun fırlatılabileceğine işaret ediyor. Ancak OECD, söz konusu projelerin tamamının uygulanmasının beklenmediğini belirtiyor.
2025 itibarıyla en az bir uydusunu uzaya gönderen ülke sayısı 109’a çıktı. Buna karşın yörüngeye fırlatma faaliyetleri sınırlı sayıda ülkede yoğunlaşmayı sürdürdü. ABD 181, Çin 92, Avrupa ise 8 yörüngesel fırlatma gerçekleştirdi.
Uzay girişimlerine yönelen özel yatırımlar da 2025’te 11,7 milyar avroya ulaşarak 2021’den bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Bu artışta ABD başı çekti. ABD merkezli uzay şirketlerinin aldığı özel yatırım yaklaşık 3 milyar avrodan 8 milyar avroya yükselirken, ülkedeki yatırım hacmi yüzde 177 arttı. Aynı dönemde Avrupa’daki yatırımlar yüzde 8, Çin’dekiler yüzde 15, Japonya’dakiler ise yüzde 35 geriledi.
Küresel kamu uzay bütçesi ise 2024’teki 123 milyar avrodan 2025’te yüzde 3 düşüşle 119 milyar avroya indi. Bütçenin yüzde 53’ü askeri haberleşme, erken uyarı, istihbarat, keşif ve yörünge gözetleme gibi savunma programlarına ayrıldı. Sivil programların payı yüzde 47 olarak kaydedildi. Kamu uzay harcamalarında ABD yüzde 58 ile ilk sırada yer alırken, Çin’in payı yüzde 15, Avrupa’nın payı yüzde 11 oldu.
Uzay araçlarının üretimi ve fırlatılmasını kapsayan pazar, 2025’te yüzde 20 büyüyerek 75 milyar avroya çıktı. Bu hacmin yüzde 78’ini üretim, yüzde 22’sini fırlatma faaliyetleri oluşturdu. Uzayla bağlantılı küresel gelirlerin ise aynı yıl 550 milyar ila 600 milyar dolar arasında gerçekleştiği tahmin edildi. Bu büyüklük, uzay ekonomisinin küresel yarı iletken sektörüne yaklaştığını gösteriyor.
Sektördeki yenilikçilik çalışmaları yapay zeka destekli analizler, kuantum uygulamaları, uzay enkazının azaltılması, yörünge içi sistemler ve gelişmiş güç teknolojileri üzerinde yoğunlaşıyor. 2023’te uzayla bağlantılı patent başvurularının yüzde 46’sını, uzay araçlarında kullanılan elektrik güç teknolojileri oluşturdu.
Uzay ekonomisinin genişlemesi yeni riskleri de beraberinde getiriyor. Yörünge trafiği, siber güvenlik ve tedarik zincirleriyle ilgili tehditler artarken, yaklaşık 45 bin 860 uzay enkazı parçası düzenli olarak izleniyor. Bunun yanı sıra, hasara yol açabilecek boyutta 140 milyondan fazla küçük parçanın bulunduğu tahmin ediliyor.
Özel yatırımların ve ticari uygulamaların hız kazanması, uzay ekonomisini yeni nesil teknoloji ve yatırım alanlarından biri haline getiriyor. Bununla birlikte yörünge güvenliği ve altyapıların dayanıklılığı, sektörün büyüme gündemindeki temel başlıklar arasında öne çıkıyor.
