Dünya Enerji Krizinin Eşiğinde: Tarihin En Büyük Tehdidi
Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, dünya genelinde büyük bir enerji krizi yaşandığını ve bunun etkilerinin derinleşeceğini belirtti.
Uluslararası Enerji Ajansı’nın Başkanı Fatih Birol, dünya genelinde karşılaşılan enerji krizinin boyutlarının tarihi bir seviyeye ulaştığını ifade etti. Birol, mevcut durumun 1970’lerdeki petrol şoklarının toplamından daha büyük olduğunu belirterek, küresel ölçekte bir “enerji seferberliği” çağrısında bulundu.
Günlük petrol üretiminde yaşanan kaybın 11 milyon varile ulaştığını vurgulayan Birol, bu rakamın 1973 ve 1979 yıllarındaki krizlerdeki kayıpları geride bıraktığını açıkladı. Ortadoğu’daki artan gerilimler, enerji arzında önemli bir daralmaya yol açmakta. Hürmüz Boğazı, savaş öncesinde günlük yaklaşık 20 milyon varil petrolün geçtiği bir güzergah iken, şu anda küresel enerji akışının en kritik noktası haline gelmiş durumda.
Alternatif yollarla ulaştırılabilen petrol miktarı yalnızca 4 milyon varil seviyesinde kalırken, arz açığı hızla artmakta. Doğalgazda da benzer bir durum söz konusu; daha önce Rusya-Ukrayna savaşı sonrası 75 milyar metreküplük kayıptan bahsedilirken, mevcut krizle birlikte bu rakam 140 milyar metreküpe yükseldi.
Krizin etkileri sadece enerji sektörüyle sınırlı kalmıyor. Dünya gübre ticaretinin üçte birinden fazlası Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor ve aynı zamanda petrokimya ürünleri, sülfür, helyum ve tıbbi gazların önemli bir kısmı da bu güzergahı kullanıyor. Bu durum, gıda fiyatlarında keskin artışlar ve tarımsal üretimde aksama riskini beraberinde getiriyor.
Uluslararası Enerji Ajansı’nın devreye soktuğu 400 milyon varillik stratejik stok, fiyatlarda kısa süreli bir rahatlama sağlasa da, artan jeopolitik gerilim bu etkinin kalıcı olmasını engelliyor. Birol, mevcut stokların sadece yüzde 20’sinin kullanıldığını belirterek, gerektiğinde kalan rezervlerin de devreye alınabileceğini ifade etti.
Dünya genelinde krizle mücadele için yoğun bir diplomasi trafiği yürütülmekte. Birol, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve birçok ülkenin enerji bakanlarıyla sürekli temas halinde olduklarını belirtti. ABD, Suudi Arabistan, Norveç, Brezilya ve Asya ülkeleriyle yapılan görüşmeler, arzı artırma ve piyasayı dengeleme çabalarının merkezinde yer alıyor.
Birol, alınan önlemlerin yalnızca hasarı sınırladığını, asıl çözümün Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması olduğunu vurguladı. Aksi takdirde, küresel ekonomi ciddi sonuçlarla karşı karşıya kalabilir. Enflasyonun hızlanması, enerji ithalatçısı ülkelerde cari açığın büyümesi, ekonomik büyümenin yavaşlaması ve ülkelerin yeniden borç sarmalına girmesi gibi senaryolar gündeme gelebilir. Bu durumun, 1970’ler ve 1980’lerdeki krizleri hatırlatabileceği ifade ediliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı, enerji talebini azaltmak için hükümetlere çeşitli önerilerde bulundu. Uzaktan çalışmanın yaygınlaştırılması, hız limitlerinin düşürülmesi, toplu taşımanın teşvik edilmesi, araç paylaşımının artırılması ve özel jet kullanımının sınırlandırılması gibi önlemler, kısa vadede petrol tüketimini önemli ölçüde azaltabilir.
