Çin’in Liman Yatırımları: Küresel Stratejinin Arka Planı

Son çeyrek yüzyılda, dünya genelindeki önemli limanlarda yüzlerce projeyi finanse eden Çin, bu stratejiyi benimsemesinin nedenlerini sorguluyor. ‘Liman-park-şehir’ modelinden ‘liman-demiryolu-maden’ modeline geçiş yaparak, bu durumun Pekin’e nasıl bir avantaj sağladığı merak ediliyor.

ABD ve İsrail’in İran ile yaşadığı çatışmaların devam etmesi, Hürmüz Boğazı’nın durumunu yeniden gündeme getirdi ve küresel ticaret yollarının önemini vurguladı. Gazeteci ve eski İngiliz Kraliyet Donanması subayı Alexander Wooley ile AidData eski Program Yöneticisi Lea Thome, Foreign Policy’de yayımladıkları yazılarda, Çin’in uluslararası liman yatırımlarıyla nasıl stratejik bir üstünlük sağladığını ele alıyor. Yazıda, Doğu Türkistan’daki işgal nedeniyle “zalim Çin” olarak nitelendirilen Pekin’in durumu daha iyi anlaşılmakta.

Yazarlar, ABD’nin İran’la olan savaşında yaşanan gelişmelerin ardından, dünya okyanuslarının ve bu okyanusların ticaretteki kritik rolünün yeniden önem kazandığını belirtiyor. Çin, son 25 yılda Hint Okyanusu, Basra Körfezi ve dünyanın dört bir yanında limanlar satın alarak bu dersi iyi çalıştığını gösterdi. ABD ise bu durumu yeni yeni fark etmeye başladı.

Örneğin, ABD’nin Yunanistan Büyükelçisi Kimberly Guilfoyle, Çin’in Güney Avrupa’ya açılan önemli bir limanı olan Pire Limanı’nı satışa sunması gerektiğini ifade etti. On yıl önce Yunanistan ekonomik bir kriz içindeyken, Çin’in bu limanı finanse etmesi birçok kesim tarafından memnuniyetle karşılanmıştı. Ancak, Çin’in bu limandan vazgeçme gerekçesi belirsizliğini koruyor. ABD, Çin’in denizcilik imparatorluğu kurma çabalarına kayıtsız kalırken, şimdi bu ilişkileri bozmaya çalışıyor.

Yazarlar, ABD’nin Çin’in finanse ettiği her liman için mücadele edecekse, daha fazla çaba sarf etmesi gerektiğini vurguluyor. Yeni bir rapora göre, Çinli kurumlar ve devlet işletmeleri, 2000-2025 yılları arasında 90 ülkede toplamda 24 milyar dolarlık 363 projeyi finanse etti. Bu veriler, Pekin’in küresel liman varlığının güncel bir resmini sunmakta.

Çin, dünya güçleri için ekonomik devlet politikaları, iç sanayi politikaları ve ulusal güvenliğin iç içe geçtiği bir dönemde, ABD ve Avrupa Birliği’nden bir adım önde. ABD, yıllardır Hint-Pasifik’e yönelmekten bahsetse de, pratikte Ortadoğu’ya odaklanmış durumda. Bu sırada Çin, dünya genelinde sabırla yatırım yaparak ekonomik ve diplomatik avantajlar elde ediyor.

Başlangıçta, liman inşaatı ve genişletilmesi, Pekin’in fazla döviz rezervlerini değerlendirebileceği bir yoldu. Gelişmekte olan ülkelerin altyapı ihtiyacı varken, birçok Batılı yardım kuruluşu bu alandan çekilmişti. Çin, bu noktada istekli bir ortak olarak öne çıktı.

Çin’in stratejisi, denizaşırı topraklarda egemenlik elde etmekten ziyade, ticaret ve iletişim için kritik erişim noktaları oluşturmak üzerine kurulu. Resmi Çinli finansörler, liman yatırımlarını diğer stratejik yatırımlarla bir arada konumlandırarak, askeri üslerin fiziksel varlığından daha az görünürlükle savunulabilir bir yapı oluşturuyor.

Çin, hem ihracatını karşılayabilecek hem de önemli emtiaların ithalatını kolaylaştıracak limanları finanse etmeye devam ediyor. Bu limanlar, Çin’in denizaşırı ticari çıkarlarını desteklemek ve kârı maksimize etmek amacıyla inşa ediliyor. Ayrıca, bu yatırımlar Çin’e nüfuz ve prestij kazandırıyor.

Pekin’in denizaşırı liman ağı, jeopolitik bir avantaj da sağlıyor. Bu durum, Batı liderliğindeki müdahalelerden bağımsız bir lojistik ağ oluşturuyor. Çin, gelecekteki çatışmalarda askeri önlemler almak için bu ağdan yararlanmayı planlayabilir. Veriler, Çin’in resmi ekonomik katılımının yüksek olduğu limanların, askeri faaliyetlere ev sahipliği yapma olasılığının da yüksek olduğunu gösteriyor.

Çin, ekonomik büyüme modelinde ‘liman-park-şehir’ modelinden ‘liman-demiryolu-maden’ modeline geçiş yaparak, altyapı projelerine odaklanıyor. Örneğin, Tanzanya ve Zambiya hükümetleri arasında imzalanan 1,4 milyar dolarlık anlaşma ile Tanzanya-Zambiya Demiryolu projesi hayata geçirilecek.

Çin’in liman projeleri, müşteri ülkelere kapsamlı hizmet paketleri sunarak, stratejik etkiyi artırıyor. Çinli devlet işletmeleri, nakliye rotalarını etkileyerek, trafik akışlarını kendi ticaret hedefleri doğrultusunda düzenleyebiliyor. Bu durum, uzun vadeli ticari entegrasyonu derinleştiriyor.

Çin’in denizcilik imalatındaki pazar payı ve yüksek otomasyonlu liman işletme sistemleri, rakip ülkelerin ürün ve hizmetlerini dışlama potansiyeli taşıyor. Bu, Çin’in küresel denizcilik rekabetinde dijital alanda da üstünlük kazanmasına yol açıyor.

ABD, diğer ülkelerin limanlarını Çin’e kaptırmalarını engellemek için harekete geçse de, alternatif sunma konusunda başarısız kalıyor. Çin, diğer ülkelere altyapı ve ekonomik fırsatlar sunarken, ABD sadece uyarılarla yetiniyor.

Hürmüz Boğazı, İran’ın onayına bağlı olarak açık kalmaya devam ediyor. Batı donanmaları, İran’ın olası tehditlerine karşı hazırlıksız görünüyor. Çin ise bölgedeki ticari yatırımlarını artırarak, Ortadoğu’nun denizcilik sektöründe önemli bir rol oynamaya devam ediyor.

Sonuç olarak, Çin’in dünya genelindeki liman varlığı, ABD’nin barış ve savaş zamanlarında Çin tedarik zincirlerinden kendini izole etme şansını azaltıyor. ABD, rekabetin boyutlarını belirlemek zorunda kalıyor.