Side Antik Kenti’nde Kayıp Dile Ait 31 Harf Bulundu
Antalya’nın Side Antik Kenti’nde kayıp dil Sidece’ye ait 31 harf tespit edildi. Araştırmalar devam ediyor.
Antalya’nın Manavgat ilçesindeki Side Antik Kenti, tarihi yapılarının yanı sıra geçmişte konuşulmuş olan gizemli bir dil olan Sidece ile de dikkat çekiyor. Pamfilya’nın önemli liman kenti olan Side, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras Projesi” çerçevesinde yapılan kazılarla geçmişin izlerini gün yüzüne çıkarıyor. Bu kapsamda, Anadolu’nun kayıp dillerinden biri olan Sidece de araştırılıyor.
İki bin yıl önce bölgede konuşulan Sidece’nin çözülmesi, kazılarda ortaya çıkan çift dilli yazıtlarla mümkün oluyor. Antik kentin kazı başkanı Prof. Dr. Feriştah Alanyalı ve uluslararası dilbilimciler Michaela Zinko ile Alfredo Rizza, yaptıkları çalışmalarda Sidece’ye ait 31 harf tespit etti. Uzmanlar, Side alfabesinin yapısını, kelime çözümlemelerini ve Anadolu’nun diğer dilleriyle olan ilişkilerini araştırıyor.
Prof. Dr. Alanyalı, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Side dili üzerine yürütülen araştırma projesinin İtalya ve Avusturya’dan gelen uzmanlarla sürdürüldüğünü belirtti. Son yıllarda yapılan kazılarda yeni yazıtların bulunduğunu ifade eden Alanyalı, ancak dilin henüz tam olarak anlaşılamadığını vurguladı. Bu durumun, yazıtların azlığı ve mevcut yazıtların genellikle kısa olmasıyla ilgili olduğunu dile getirdi.
Alanyalı, “Son yıllarda hem çift dilli hem de 30 ila 40 satır arasında değişen çok satırlı yazıtların bulunması, dilin çözülmesi konusunda umut verici oldu. Araştırmacılar, Sidece yazıtlarında görülen ‘Siruawn’ ve ‘Siruawan’ kelimelerinin Side kentini ifade ettiğini düşünüyor. Bu bulgular, Side’nin erken tarihi ve kentin adının kökenine dair yeni tartışmalara zemin hazırlıyor. Çalışmalar devam ediyor, ancak muhtemelen kentin ismi yine ‘nar’ anlamına geliyor. Bu, oldukça önemli bir tespit.” şeklinde konuştu.
Alanyalı, Side dilinin Anadolu’nun en eski halklarından biri olan Luvi kökenli bir dil olduğunu belirterek, “Anadolu’daki Likçe ve Karca gibi dillerle bağlantılıyız. Antik kentin ismi üzerinde yapılan araştırmalar, kentin kimliği açısından büyük önem taşıyor. Bu kent, Helenler gelmeden önce de vardı. Kaynaklar, ‘Kyme’den gelenlerin Side’ye ayak bastıkları anda kendi dillerini unuttuklarını ve barbarların konuştuğu dili benimsediklerini belirtmektedir. Bu durum, burada oldukça baskın bir kültür olduğuna işaret ediyor.” dedi.
İskender’in Anadolu’daki kentleri ele geçirmesinin ardından halkın Yunancaya zorlandığını ifade eden Alanyalı, Sidelilerin, Helenistik dönemin ilk 200 yılı boyunca kendi dillerini konuşmaya ve yazmaya devam ettiklerini kaydetti. Bulunan yazıtların, milattan önce 3. yüzyılın sonu ile 2. yüzyılın başına tarihlendiğini belirten Alanyalı, bu durumun Side’nin kültürel kimliği açısından önemli ipuçları sunduğunu vurguladı.
Side’nin milattan önce 7. yüzyıllarda doğudaki kentlerle yoğun bir ilişki içinde olduğunu aktaran Alanyalı, kazılarda ele geçen iki mühürün bu durumu desteklediğini ifade etti. Bu mühürlerden birinin Yeni Asur mührü, diğerinin ise İtalyan işgali sırasında köylülerden alınan Yeni Babür mührü olduğunu belirtti. Bu bulgular, Side’nin kültürel olarak doğuyla iç içe olduğunu göstermektedir.
Yapılan kazılarda Serapis Tapınağı’na ait bir yazıtın bulunduğunu açıklayan Alanyalı, bu yazıtın tapınağın sponsorluklarla inşa edildiğini belirttiğini söyledi. Yazıtta, katkı sağlayanların isimleri ve verdikleri miktarların Sidece olarak yer aldığını belirten Alanyalı, bu durumun Sidece’nin hâlâ önemli bir dil olduğunu gösterdiğini vurguladı. Araştırmaların, Side ile ilgili daha fazla bilgi sunmasını umduğunu ifade eden Alanyalı, Side alfabesindeki harf sayısının daha önce 26 iken şimdi 31’e çıktığını belirtti.
Son olarak, Side’nin Helence’deki anlamının “nar” olduğunu vurgulayan Alanyalı, “Helenistik dönemde bu isim verildiğine göre burada önemli bir nar üretimi vardı. Günümüzde de bölgede önemli bir nar üretimi devam ediyor. Side narının diğer narlara göre farklı özellikleri bulunuyor. Kent sikkeleri üzerinde nar motiflerine de rastlıyoruz. Bu, Side için oldukça önemli bir obje.” şeklinde sözlerini tamamladı.
