İklim Değişikliği Uykusuzluğu Artırıyor: Türkiye’de Yılda 35 Saat Kaybı

İklim değişikliği, Türkiye’de uyku sürelerini azaltıyor. Yılda ortalama 35 saat uyku kaybı yaşanıyor.

Son dönemde yayımlanan bir küresel rapor, iklim değişikliğinin etkilerinin yalnızca gündüz sıcaklıklarıyla sınırlı kalmadığını, gece sıcaklıklarının artmasının da insanların uyku sürelerini olumsuz etkilediğini ortaya koydu. Dünya genelinde bir birey, iklim değişikliği nedeniyle yılda ortalama 56 saat uyku kaybı yaşarken, Türkiye’de bu rakam yaklaşık 35 saate ulaşıyor. Türkiye’de iklim değişikliği kaynaklı en fazla uyku kaybı yaşayan şehir ise Adana olarak belirlendi.

İklim değişikliğinin etkileri genellikle gündüz saatlerinde görülen aşırı sıcaklar, kuraklık ve su sıkıntısı gibi olgular üzerinden tartışılmasına rağmen, gece sıcaklıklarının yükselmesi, insanların uykuya dalmasını zorlaştırmakta ve uyku sürelerini kısaltmaktadır. Climate Central tarafından gerçekleştirilen ve 1.338 büyük şehri kapsayan bu çalışma, iklim değişikliğinin neden olduğu sıcaklık artışlarının yol açtığı uyku kaybını ölçen ilk kapsamlı analiz olma özelliğini taşıyor. Araştırma sonuçları, yüksek gece sıcaklıkları nedeniyle yaşanan uyku kaybının 1970’lerden bu yana incelenen şehirlerin neredeyse tamamında en az iki kat arttığını gösteriyor.

Yapılan analize göre, 2020-2025 yılları arasında dünya genelinde ortalama bir kişi, yüksek gece sıcaklıkları nedeniyle yılda yaklaşık 56 saat daha az uyku uyudu. Bu kaybın altı saatten fazlası, yani yüzde 10’dan fazlası, insan kaynaklı iklim değişikliğine bağlı sıcaklık artışlarına atfediliyor. Bu durum, her yıl yaklaşık yedi gecelik uykunun kaybedildiği anlamına geliyor ve bu kaybın büyük bir kısmı fosil yakıt kullanımı gibi insan faaliyetlerinin etkisiyle ortaya çıkıyor.

Uyku kaybının en fazla görüldüğü bölgeler arasında, gece sıcaklıklarının zaten yüksek olduğu Orta Doğu öne çıkıyor. Suudi Arabistan, Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki bazı şehirlerde, yüksek sıcaklıklar nedeniyle yıllık uyku kaybı 55 ila 87 saat arasında değişiyor. Bu kaybın 12 ila 16 saatlik kısmının, iklim değişikliğinin neden olduğu ek ısınmadan kaynaklandığı hesaplanıyor. Orta Doğu’da son yıllarda yalnızca gündüz sıcaklıklarında değil, gece en düşük sıcaklıklarda da rekorlar kırılmakta. 2025 yılında bazı şehirlerde gece minimum sıcaklıklarının 36 dereceye kadar yükselmesi bekleniyor. Bu durum, insan vücudunun serinlemesini ve gündüz maruz kaldığı sıcaklık stresinden kurtulmasını neredeyse imkansız hale getiriyor.

Araştırmanın dikkat çektiği bir diğer önemli nokta ise gece sıcaklıklarının, birçok bölgede gündüz sıcaklıklarından daha hızlı bir artış göstermesi. Bu değişim, sıcak hava dalgalarının yalnızca gündüz değil, 24 saat boyunca süren bir sağlık tehdidine dönüşmesine neden oluyor. Gündüz aşırı sıcaklığa maruz kalan bireylerin gece serinleyememesi, vücuttaki fizyolojik yükün ertesi güne taşınmasına yol açıyor.

Türkiye’deki uyku kaybı açısından yapılan araştırmada, Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Eskişehir, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Malatya, Mersin ve Van şehirleri incelendi. Türkiye genelinde, 2020-2025 döneminde yüksek gece sıcaklıkları nedeniyle bir bireyin yılda ortalama 35 saat uyku kaybettiği belirlendi. Bu kaybın yaklaşık 4,5 saati, yani yüzde 13’ü, iklim değişikliğinin neden olduğu sıcaklık artışına bağlandı. Türkiye’de iklim değişikliğine bağlı en fazla uyku kaybının yaşandığı şehir Adana oldu. Bu şehirde, sıcaklıklar nedeniyle yıllık uyku kaybı 1970-1975 döneminde yaklaşık 40 saatken, 2020-2025 döneminde 48 saate yükseldi. Son dönemdeki kaybın yaklaşık yedi saatinin, yani yüzde 14’ünün iklim değişikliğinden kaynaklandığı tespit edildi. Adana’yı, Gaziantep ve Mersin izlerken, Antalya, Diyarbakır, Konya ve Malatya’da kayıp beşer saat, Ankara, İstanbul, Bursa, Eskişehir, İzmir, Kayseri ve Van’da ise dörder saat olarak hesaplandı.

Prof. Dr. Ecmel Erlat ve Doç. Dr. Doğukan Doğu Yavaşlı tarafından 1950-2022 dönemini kapsayan bir araştırmaya göre, Akdeniz Bölgesi’nde tropikal gecelerin ortalama sayısı yüzde 93 oranında artış göstermiştir. Bu gecelerin yıl içindeki ortalama süresi ise yüzde 45 oranında uzamıştır. Tropikal gecelerin başlangıç tarihi ortalama 10 gün erkene gelirken, sona erme tarihi ise 12 gün ileri kaymıştır. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Uğurcan Sayılı, uyku süresinin iş programı, stres, sağlık durumu, kafein tüketimi, ışık, gürültü, nem ve yatak odası koşulları gibi birçok faktörden etkilendiğini belirtirken, yeni çalışmanın gece sıcaklıklarındaki artışın iyi bir uyku almayı giderek zorlaştırdığını ortaya koyduğunu vurguladı.